Gisteren zat ik op de bank en kwam er op TV een interview voorbij over de nieuwe Schijf van Vijf. Je kent hem wel, dat bekende rondje dat we allemaal ooit op school hebben gezien en waar diëtisten nog steeds veel mee werken. Wat me opviel in dat gesprek, was dat er een aantal dingen zijn aangepast. En eerlijk gezegd dacht ik direct: dit gaat niet alleen meer over gezondheid. En daar vind ik wat van.
Want waar is de Schijf van Vijf ooit voor bedoeld? En wat moeten we er vandaag de dag nog mee, zeker als je sport, fitter wil worden of bezig bent met afvallen of spieropbouw? Ik neem je daarin mee.
Waar komt de Schijf van Vijf eigenlijk vandaan?
De Schijf van Vijf zoals we die nu kennen, is ontwikkeld door het Voedingscentrum. Maar het idee erachter gaat veel verder terug. Al in de jaren vijftig en zestig ontstond de behoefte om mensen te helpen met “wat is nou gezond eten?”. Niet vanuit marketing, maar vanuit volksgezondheid. Mensen moesten simpel kunnen begrijpen wat hun lichaam nodig heeft.
Geen ingewikkelde schema’s, geen calorieëntabellen, maar een praktische richtlijn. Eet gevarieerd, zorg voor voldoende voedingsstoffen en voorkom tekorten. Dat is eigenlijk de kern. En dat maakt de Schijf van Vijf ook zo krachtig. Het is geen dieet, maar een basis.
Waarom gebruiken we hem nog steeds?
In de diëtetiek wordt de Schijf van Vijf nog altijd gebruikt omdat hij overzicht en structuur geeft. Het helpt om voeding te categoriseren en om mensen bewust te maken van wat ze eten. Groente en fruit voor vitamines en vezels. Eiwitbronnen voor herstel en spieropbouw. Koolhydraten voor energie. Vetten voor hormonale processen en opname van vitamines. Het is in de basis gewoon logisch.
Maar… en dat is een belangrijke maar… het is wel een generieke richtlijn. Hij houdt geen rekening met jouw doelen, jouw sportgedrag of jouw leefstijl. En daar begint het interessant te worden.
Hoe verhoudt dit zich tot onze visie op voeding?
Als je kijkt naar hoe wij bij Trifora naar voeding kijken, dan gaat het altijd over de combinatie van voeding, beweging en gedrag. Voeding is geen losstaand iets. Wat je eet, heeft direct invloed op je stofwisseling. Op hoe je lichaam energie gebruikt. Op hoe snel je herstelt na een training. Op of je spiermassa opbouwt of juist afvalt. En dat zie je niet terug in een simpel rondje.
Wij kijken veel meer naar vragen als: eet je voldoende eiwitten voor spierherstel? Krijg je genoeg energie binnen om te kunnen trainen? Hoe zit het met je slaap, stress en alcoholgebruik? Dat maakt voeding persoonlijk. De Schijf van Vijf is daarin een startpunt, geen eindpunt.
Wat is er veranderd in de nieuwe Schijf van Vijf?
De laatste aanpassingen in de Schijf van Vijf vallen vooral op in de nadruk op plantaardige voeding. Minder vlees, meer plantaardige eiwitbronnen, meer focus op onbewerkte producten en minder ruimte voor bewerkte voeding. Op zich zijn dat geen gekke adviezen. Maar wat mij opviel in het interview, is dat duurzaamheid en milieu-impact een steeds grotere rol lijken te spelen in deze adviezen. En daar begint mijn twijfel.
Gaat het nog wel alleen over gezondheid?
Laat ik vooropstellen: duurzaamheid is belangrijk. Absoluut. Maar de vraag is of de Schijf van Vijf daarvoor bedoeld is. De oorspronkelijke gedachte was: wat heeft jouw lichaam nodig om gezond te functioneren? Niet: wat is het beste voor de planeet. Dat zijn twee verschillende discussies.
En hoewel ze elkaar kunnen overlappen, zijn ze niet hetzelfde. Minder vlees eten kan vanuit milieuoogpunt logisch zijn, maar als iemand moeite heeft om voldoende eiwitten binnen te krijgen voor spieropbouw, dan wordt het een ander verhaal. Daar moeten we eerlijk over zijn.
Wat betekent dit voor jou als sporter?
Als je sport, verandert je voedingsbehoefte. Je lichaam vraagt meer van je. Meer herstel, meer energie, meer bouwstoffen. Eiwitten worden belangrijker voor spiergroei en herstel. Koolhydraten spelen een grotere rol in je energievoorziening. Vetten blijven essentieel voor je hormonale balans. Daarnaast wordt de kwaliteit van voeding belangrijker. Hoeveel suiker krijg je binnen? Hoeveel bewerkte producten eet je? Krijg je voldoende vitamines, mineralen, vezels en antioxidanten binnen?
De Schijf van Vijf raakt deze onderwerpen wel, maar gaat er niet diep genoeg op in voor iemand die actief met zijn lichaam bezig is. En dat is precies waar veel mensen de mist in gaan. Ze denken dat “gezond eten” voldoende is, terwijl hun doel misschien iets anders vraagt.
Bewustwording is belangrijker dan regels
Uiteindelijk is dat ook de conclusie die ik zelf steeds vaker trek. Het gaat niet om perfect volgens de Schijf van Vijf eten. Het gaat erom dat je begrijpt wat je eet en wat dat met je lichaam doet.
Wat gebeurt er met je stofwisseling als je te weinig eet? Wat gebeurt er met je bloedsuiker als je te veel snelle suikers binnenkrijgt? Hoe beïnvloedt je voeding je spiergroei of je vetverbranding? Als je dat snapt, kun je keuzes maken. Dan wordt voeding geen lijstje met regels, maar een middel om jouw doel te bereiken.
Dus… wat moeten we met de Schijf van Vijf?
Zie het als een basis. Een richtlijn. Een hulpmiddel. Maar niet als dé waarheid. Blijf kritisch, zeker nu er mogelijk ook andere belangen meespelen in de adviezen. Gezondheid moet altijd voorop staan als het gaat om jouw lichaam. En misschien nog wel belangrijker: ga ontdekken wat voor jou werkt. Bij Trifora helpen we daar dagelijks bij. Niet door je in een hokje te stoppen, maar door samen te kijken naar jouw doelen, jouw leefstijl en jouw gedrag. Want uiteindelijk gaat het daar om. Balans vinden in je leven.
Succes!
