Hantavirus: moeten we ons zorgen maken of niet?

De afgelopen weken keek ik met lichte spanning naar de beelden op televisie. Een schip onderweg naar de Rotterdamse haven. Mensen aan boord die besmet zouden zijn geraakt met het hantavirus. Quarantainemaatregelen. Artsen in beschermende kleding. En zelfs een overleden passagier die wordt gerepatrieerd. En heel eerlijk? Dan gebeurt er iets in mijn hoofd.

Niet omdat ik direct denk dat we opnieuw richting een pandemie gaan. Maar omdat corona nog vers in mijn geheugen zit. Niet alleen vanwege de ziekte zelf, maar vooral vanwege wat het met mensen deed. De onzekerheid. De angst. De verdeeldheid in de maatschappij. Discussies over regels, testen, vaccins, reizen en vrijheid. Een periode waarin gezondheid ineens overal over ging, maar mensen tegelijkertijd steeds verder uit elkaar leken te groeien. Misschien merk jij dat ook wel. Dat je bij dit soort nieuwsberichten direct denkt: “Daar gaan we weer.”

Zelf merkte ik het ook meteen. In juni ga ik op vakantie naar de Antillen en ergens schoot direct die gedachte door mijn hoofd: moeten we straks weer PCR-testen doen? Gaan reizen opnieuw ingewikkeld worden? Komt er weer een nieuwe wereldwijde uitbraak? Dus ben ik gaan uitzoeken: wat is het hantavirus eigenlijk echt? Hoe gevaarlijk is het? Hoe verspreidt het zich? En moeten we ons hier als maatschappij daadwerkelijk zorgen over maken? Na het lezen van de wetenschappelijke informatie van onder andere het RIVM, de WHO en het ECDC bleef vooral één conclusie hangen: het hantavirus is absoluut een serieus virus, maar het is op dit moment géén nieuwe corona.

Wat is het hantavirus eigenlijk?

Het hantavirus is een verzamelnaam voor een groep virussen die vooral voorkomen bij knaagdieren zoals ratten, muizen en woelmuizen. Die dieren dragen het virus vaak bij zich zonder zelf ziek te worden. Mensen kunnen besmet raken wanneer zij in contact komen met urine, ontlasting of speeksel van besmette dieren.

Dat klinkt misschien heftig, maar het gaat meestal niet om direct contact met een rat of muis. Besmetting ontstaat vaak doordat opgedroogde uitwerpselen verstoffen en mensen die stofdeeltjes inademen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij het schoonmaken van schuren, campers, opslagruimtes, oude caravans of slecht geventileerde ruimtes waar knaagdieren hebben gezeten.

Er bestaan verschillende soorten hantavirussen. In Europa en dus ook in Nederland zien we vooral mildere varianten zoals het Puumalavirus. In Zuid-Amerika komt echter ook het Andesvirus voor. Dat is de variant die momenteel in het nieuws is vanwege het cruiseschip. Deze variant kan ernstiger verlopen en is één van de weinige hantavirussen waarbij beperkte overdracht tussen mensen mogelijk lijkt te zijn.

Waarom is het nu ineens in het nieuws?

De huidige aandacht ontstond door een uitbraak op het expeditieschip MV Hondius. Dat schip voer vanuit Zuid-Amerika richting Kaapverdië. Meerdere passagiers werden ernstig ziek en inmiddels zijn meerdere besmettingen bevestigd, waaronder enkele sterfgevallen.

De Wereldgezondheidsorganisatie WHO onderzoekt momenteel hoe de besmettingen precies hebben plaatsgevonden. Mogelijk zijn reizigers tijdens excursies in Zuid-Amerika blootgesteld aan besmette knaagdieren. Daarnaast wordt onderzocht of er beperkte overdracht tussen mensen heeft plaatsgevonden aan boord van het schip. En juist dát laatste maakt mensen nerveus. Want zodra een virus van mens op mens overdraagbaar lijkt, gaan automatisch alle alarmbellen rinkelen sinds corona.

Toch zeggen zowel het RIVM, de WHO als het Europese ECDC op dit moment hetzelfde: het risico voor de algemene bevolking is zeer laag.

Is het hantavirus besmettelijk van mens op mens?

Dat is waarschijnlijk de belangrijkste vraag. Bij de meeste hantavirussen is overdracht tussen mensen eigenlijk niet of nauwelijks mogelijk. Het Andesvirus vormt daarop een uitzondering. Maar zelfs daarbij lijkt overdracht alleen plaats te vinden bij langdurig en zeer nauw contact met iemand die ernstig ziek is. Dat is dus fundamenteel anders dan corona.

Corona verspreidde zich extreem gemakkelijk via de lucht, ook door mensen zonder klachten. Hantavirus doet dat niet. Er zijn geen aanwijzingen dat het virus zich op grote schaal door de samenleving verspreidt via winkels, sportscholen, horeca of openbaar vervoer. Dat betekent niet dat het ongevaarlijk is. Het betekent vooral dat het verspreidingsmechanisme totaal anders is.

Welke klachten krijg je van hantavirus?

Dat hangt af van de variant van het virus.

De mildere Europese varianten geven vaak eerst griepachtige klachten zoals:

• koorts
• spierpijn
• hoofdpijn
• misselijkheid
• vermoeidheid

Soms ontstaan daarna problemen met de nieren.

Bij ernstigere varianten zoals het Andesvirus kunnen ook ernstige longproblemen ontstaan. Mensen kunnen benauwd worden en in korte tijd ernstig ziek raken. Dat is ook de reden dat patiënten soms op de intensive care terechtkomen. Wat het extra lastig maakt, is dat de eerste klachten sterk lijken op griep of een gewone virusinfectie. Bovendien kan de incubatietijd oplopen tot enkele weken.

Hoe groot is het risico in Nederland?

Volgens het RIVM is het risico in Nederland klein. Hantavirus komt hier slechts incidenteel voor. Dat heeft meerdere redenen.  Nederland kent relatief weinig situaties waarin mensen intensief blootstaan aan besmette wilde knaagdieren. Daarnaast gaat het meestal om varianten die minder ernstig verlopen dan de Zuid-Amerikaanse Andesvariant.

Ook belangrijk: er zijn op dit moment geen aanwijzingen voor ongecontroleerde verspreiding in Nederland. De huidige maatregelen rondom het schip zijn vooral voorzorgsmaatregelen. Dat klinkt soms spannend in de media, maar juist dat snelle handelen is bedoeld om risico’s klein te houden.

Wanneer moet je je wél zorgen maken?

Voor de gemiddelde Nederlander is er momenteel geen reden om bang te zijn voor een nieuwe pandemie door het hantavirus. Dat zeggen de internationale gezondheidsorganisaties ook nadrukkelijk. Toch is het verstandig om alert te zijn als je:

• recent in gebieden bent geweest waar het virus voorkomt
• intensief contact hebt gehad met besmette knaagdieren
• ruimtes hebt schoongemaakt met veel muizen- of rattenuitwerpselen
• ernstige griepachtige klachten krijgt na mogelijke blootstelling

In dat soort situaties is het verstandig om contact op te nemen met een arts.

Hoe kun je besmetting voorkomen?

De belangrijkste bescherming zit eigenlijk verrassend simpel in hygiëne en voorzichtigheid bij het opruimen van ruimtes waar knaagdieren hebben gezeten.

Het RIVM adviseert onder andere om ruimtes eerst goed te ventileren, stofvorming te voorkomen en uitwerpselen niet droog op te vegen of te stofzuigen. Juist dat opdwarrelende stof kan virusdeeltjes bevatten.

Daarnaast blijft algemene gezondheid natuurlijk altijd belangrijk. Niet omdat een goede weerstand besmetting volledig voorkomt, maar omdat een gezond lichaam beter kan omgaan met infecties en herstel. Goede slaap, voldoende beweging, gezonde voeding en stressmanagement blijven uiteindelijk de basis van een sterk immuunsysteem. Misschien is dat wel één van de belangrijkste lessen die we na corona hebben overgehouden.

Moeten we ons zorgen maken?

Na alles wat ik gelezen heb, denk ik persoonlijk: we moeten alert blijven, maar niet angstig worden. Het hantavirus is een serieus virus. Zeker bepaalde varianten kunnen gevaarlijk zijn. Maar de situatie is op dit moment totaal anders dan tijdens corona. De verspreiding verloopt veel moeilijker, de risico’s voor de algemene bevolking zijn laag en gezondheidsorganisaties volgen de situatie intensief.

Wat ik vooral hoop, is dat we als maatschappij niet opnieuw direct in uitersten schieten. Niet in paniek, maar ook niet in ontkenning. Gewoon nuchter kijken naar de feiten. En misschien is dat uiteindelijk wel de grootste uitdaging geworden sinds corona: hoe blijven we goed geïnformeerd zonder direct collectief bang te worden?

Bij Trifora geloven we nog steeds dat gezondheid begint bij bewustwording. Begrijpen wat er speelt. Goed voor jezelf zorgen. Kritisch blijven nadenken. En vooral: elkaar niet kwijtraken in angst of verdeeldheid.

Want uiteindelijk blijft dat misschien wel het belangrijkste medicijn dat we als maatschappij hebben.

Succes!